Księstwo opawskie -

Obraz z planem widokowym Opawy i cudami słynącym wizerunkiem maryjnym z kościoła jezuickiego – wstawiennictwo Marii oraz ukazanych obok świętych patronów miało ochronić miasto, a zwłaszcza budowle jezuickie, przed pożarem w 1689 r. Kościół jezuicki widoczny na pierwszym planie, pośrodku – spływa na niego wiązka promieni od obrazu Marii z Dzieciątkiem. Warto zwrócić uwagę na niezachowane fortyfikacje miasta oraz jego dawny zamek z lewej strony

Księstwo opawskie
Po skrótowym omówieniu dziejów księstwa grodkowskiego (zwanego nyskim) i ziębickiego („Sudety” 8/2004 i 10/2007), czas na kolejne śląskie władztwo położone na terenie Sudetów – opawskie. Wśród księstw śląskich jest ono nader osobliwe, albowiem – można by tak powiedzieć – jego śląskość jest wtórna. Aby to wyjaśnić, potrzebne jest wszakże głębokie spojrzenie w przeszłość tego obszaru.
Teren późniejszego władztwa opawskiego ma swoją odległą w czasie prehistorię, związaną z zamieszkiwaniem tu jednego z plemion śląskich – Gołęszyców (czes. Holasicko). Centrum administracyjnym tego obszaru mogły być Głubczyce, Holasovice – wieś między Opawą a Karniowem lub Grodziec, późniejszy Hradec nad Moravicí („Sudety” 5/2007). W XI w. był to teren sporny między Piastami a Przemyślidami. W końcu górę wzięli ci drudzy, którzy przesunęli granicę Moraw na północne przedpole Jesioników. W 1201 r., w dobie króla Przemysła Otokara I, „Holasicko” było już jedną z prowincji margrabiostwa morawskiego, obok ziem: ołomunieckiej, brneńskiej, znojemskiej i brzecławskiej. W ciągu połowy XIII w. określenie typu provincia Golasich, Golassicensis czy districtus Holasic stopniowo wypierała inna nazwa – provincia opaviensis. Wynikało to ze znaczenia, jakiego nabierało w dobie kolonizacji miasto Opawa. W 1256 r. król Przemysł Otokar II zwołał w Opawie zjazd z udziałem książąt opolskich w celu wytyczenia granicy na spornym terenie. Granica rozpoczynała się od okolic Głuchołazów, pozostawiając po stronie morawskiej Prudnik, Głubczyce aż do ujścia rzeki Psiny do Odry na południe od Raciborza. Dalej granicą była rzeka Ostrawica, aż po swe źródła w Beskidach – była to granica z władztwem cieszyńskim.

W tym czasie powstało tu wiele miast (pierwsza lokacja to Bruntál, przy czym nie chodzi o obecne miasto, ale teren pobliskiej wsi zwanej Staré Město – to w 1214 r.). Zakładano liczne zamki („Sudety” 12/2005, 1, 2, 4, 6, 7/2006, 1/2007). Wiele z nich łączyło się z działalnością kolonizacyjną – powstawaniem wsi – oraz górnictwem. Ważnym czynnikiem sprawczym w tym procesie był charyzmatyczny biskup Ołomuńca – Bruno z Schauenburga, który kolonizował m.in. okolice Osobłogi („Sudety”, 2 i 5/2006). W tym czasie obszar ten, dawniej podległy diecezji wrocławskiej, stał się częścią diecezji morawskiej. Główne zasługi na polu przemian Opawszczyzny położył jednak Mikołaj I – syn króla Przemysła Otokara z nieprawego łoża, zatem bez prawa dziedziczenia korony. Król wydzielił mu właśnie opawskie, podnosząc je tym samym do rangi udzielnego władztwa w strukturze margrabiostwa morawskiego – ziemi podległej czeskim monarchom.
Jeszcze przed Mikołajem krótko rządziła tu wdowa po królu, królowa Kunegunda. Początkowo Kunegunda i Mikołaj jakoś dzielili się władzą – królowa „siedziała” na Grodźcu (Hradcu), książę – na zamku Lobenštejn lub Cvilín koło Karniowa („Sudety” 7-8/2002). W 1294 r. Mikołaj, w dobie czeskiej ekspansji na Polskę, stał się z ramienia swego brata, króla Wacława II, jego namiestnikiem (capitanus regni Poloniae) – wszak jego dobra to najbardziej na północny wschód wysunięty bastion władztwa Przemyślidów. Władza tej dynastii (w linii królewskiej) skończyła się jednak niespodziewanie śmiercią Wacława III w 1306 r. Cztery lata później królem Czech został Jan Luksemburski, który w Mikołaju widział potencjalnego rywala i nie uznał jego praw do Opawszczyzny. Mikołaj I zmarł niebawem w Brnie jako polityczny bankrut.
Tymczasem postępował proces alienowania się Opawszczyzny od Moraw. Z początkiem XIV w. coraz częściej termin Opavia występował jako równorzędny obok terminu Moravia. Coraz częściej wydzielały się odrębne urzędy, sądownictwo. Co ciekawe, w sprawach miejskich Opawa i inne miasta tego obszaru (podobnie jak większości Moraw) podlegały nadrzędnym orzeczeniom rady miejskiej Wrocławia, a nie np. Pragi. [...]
Bogusław Czechowicz
Pełny tekst w lutowych „Sudetach”