Zamki sudeckie -

Lanšperk
Jedną z okazalszych zamkowych ruin południowego przedpola Gór Orlickich jest Lanšperk, położony na wzniesieniu (il. 1) między miastami Letohrad i Ústí nad Orlicí. Zamek panował nad przełomową na tym odcinku doliną Cichej Orlicy. Pod ruinami znajduje się wioska o tej samej co zamek nazwie, a ściślej – dolna jej część, ze stacją kolejową. Część górna osady to dawne rozległe podzamcze z krętymi, wąskimi uliczkami. Koło sklepu i gospody trafić można na oznakowaną ścieżkę doprowadzającą do ruin zamku.
Zamek powstał w czasach króla Przemysła Otokara II, w dobie wzmożonej kolonizacji podgórskich rejonów Wschodnich Czech, docierającej z czasem aż do Kotliny Kłodzkiej. Lanšperk powstał prawdopodobnie za sprawą Viléma (Wilhelma) z Drnholce, realizującego królewskie zlecenie, jak by się dziś powiedziało. Ewentualnie jako inicjatorzy wzniesienia warowni w grę mogą wchodzić jego synowie – Heřman (Hermann) i Oldřich (Ulryk). Początki zamku kładzione są na początek drugiej połowy XIII w. Przypuszcza się, że nazwa Landesberg istniała tu wcześniej, zanim wzniesiono zamek, znacząc tyle, co ziemska góra – wzniesienie należące do monarchy. Budzi to jednak pewne zastrzeżenia, bo zasadniczo tego typu nazwy związane są właśnie z kolonizacją na prawie niemieckim (por. podobne: Landskorona w Małopolsce, Lanškroun we Wschodnich Czechach, Landeskrone koło Zgorzelca, Ladeshut – dziś Kamienna Góra).
Pierwsza wzmianka o Lanšperku pochodzi z 1285 r. Wówczas to z nadania króla Wacława II uzyskał go Zaviša z Falkenštejna, faworyt jego matki (po śmierci w 1278 r. króla Otokara). Później, w 1292 i 1304 r., zamkiem obdarował król nowo ufundowany klasztor cystersów w Zbrasławiu pod Pragą, co było pokutą władcy za ścięcie Zavišy. Do klucza dóbr zamkowych należało jedno miasto, 3 miasteczka i 43 wsie. Po śmierci Wacława III w 1306 r. – następcy Wacława II – dobra te przechodziły z rąk do rąk miejscowych rycerzy, często jako zastaw (np. 1316 r. u Hajmana z Duby). W latach 1319-1325 dzierżył go znów król, tym razem Jan Luksemburski, a w latach 1338-1341 jego syn i następca Karol, wówczas jeszcze tylko margrabia morawski. W 1343 r. Lanšperk dostał się biskupowi ołomunieckiemu Janowi VII Volkovi, potem trafił do majątku nowo utworzonego (1344 r.) biskupstwa litomyślskiego z biskupem Janem ze Środy na czele. Zamkiem administrowali biskupi burgrabiowie – pierwszym, między 1360 a 1363 r., był Smil z Brandysa (chodzi o pobliskie miasteczko Brandys nad Orlicí). [...]

Tekst i zdjęcia Bogusław Czechowicz
Pełny tekst w lutowych „Sudetach”