ZMIANA CENY

Od numeru 2/2017 wzrasta cena „Sudetów" do 10 zł za egzemplarz.

Prenumerata opłacona do 29.03.2017 pozostaje bez zmian. Zamawiający dostaną egzemplarze w starej cenie (8 zł).



Królowie wiosny i jesieni – wrzosiec i wrzos

 

W naturze
Wrzos pospolity jest krzewinką – miniaturką krzewu, o gałązkach często płożących się po ziemi. Ma drobne, igiełkowate liście, których nie zrzuca wraz z nadejściem zimy, i dzwonkowate kwiaty koloru różowoliliowego ozdabiające roślinę od sierpnia do października. Wrzos jest jedyny w swoim rodzaju – i to dosłownie – w klasyfikacji botanicznej do rodzaju wrzos należy tylko jeden gatunek – wrzos pospolity Calluna vulgaris.
Wrzos występuje w całej Europie, a także na Syberii i w północnej Afryce. Porasta widne, suche lasy, głównie sosnowe, a także torfowiska i polany leśne. Duże połacie terenu z dominacją wrzosu zwane są wrzosowiskami.
W Polsce jest rośliną pospolitą, może osiągać do 60–80 cm wysokości, ale w Karkonoszach nie dorasta do takich rozmiarów. Wymaga stanowisk słonecznych i kwaśnych gleb. Jest rośliną miododajną – przyciąga pszczoły i motyle.
Wrzos bywa czasem mylony z wrzoścem – obie rośliny mają podobny pokrój i kwiaty – przynajmniej w naszych szerokościach geograficznych. W przeciwieństwie do wrzosu, wrzosiec ma bardzo liczną „rodzinę”. Do rodzaju wrzosiec należy kilkaset gatunków występujących głównie w południowej Afryce. Ciekawostką jest wrzosiec drzewiasty Erica arboreta, rosnący w basenie Morza Śródziemnego – z jego drewna wyrabia się fajki i rękojeści noży.
W Polsce, w warunkach naturalnych, występuje jeden gatunek – wrzosiec bagienny Erica tetralix. Jest on rośliną rzadką, objętą ścisłą ochroną gatunkową, rośnie na torfowiskach, głównie w północno-zachodniej i w zachodniej części kraju. Ma różowe, czasem białe, beczułkowate kwiaty zebrane w kwiatostanach na szczycie gałązek. Kwitnie w lipcu.


W ogrodzie
W ogrodzie uprawiamy głównie wrzos pospolity oraz wrzosiec krwisty Erica carnea rosnący dziko m.in. w południowej Europie. Jak odróżnić wrzos od wrzośca? Wrzosy mają dzwonkowate, a wrzośce beczułkowate kwiaty. Poza tym wrzosy kwitną latem i jesienią (od lipca do października), a wrzośce – wiosną (koniec lutego–kwiecień). Komponując wrzosowisko w ogrodzie, tak dobieramy odmiany, aby rośliny kwitły przez cały sezon. Wybór jest ogromny – wyhodowano dziesiątki odmian tych roślin, o różnych barwach kwiatów i liści, a także zróżnicowanym terminie kwitnienia.

W medycynie
Od stuleci wrzos stosowany jest w medycynie. W lecznictwie wykorzystywane są ziele (naziemna część rośliny) oraz kwiaty, zebrane na początku kwitnienia rośliny. Stosowany jest głównie w schorzeniach układu pokarmowego i moczowego. Znany jest także wielbicielom naturalnych kosmetyków – jest częstym składnikiem mieszanek ziołowych używanych do kąpieli oraz płukanek do włosów. Pszczołom z kolei służy do produkcji miodu wrzosowego stosowanego m.in. w chorobach oczu, serca i układu pokarmowego.

W kulturze
Łacińska nazwa wrzosu calluna wywodzi się od greckiego słowa kallýno (czyszczę, zamiatam, upiększam) – pędy tej rośliny stosowane były do wyrobu mioteł. Natomiast obecna nazwa wrzośców oznaczała pierwotnie wrzośca drzewiastego, a nazwa rośliny wzięła się od słowa „ereíko” (kruszę, łamię) odnoszącego się do kruchych gałęzi tego krzewu.
Jako że wrzos często wykorzystywano do wytwarzania mioteł, które – jak wiadomo – są atrybutem czarownic, ma on swoje miejsce wśród roślin magicznych. Miotła jednak służyła także do innych (poza lataniem) magicznych praktyk. Sprzątając, wymiatano nią z domu nie tylko śmieci, lecz także wszelkie zło, bezład i chaos, usuwając je za próg, czyli poza granicę bezpiecznego świata. Dodatkowo miotła pełniła funkcję ochronną, była także nieodłącznym elementem obrzędów usuwania wszelkiego nieszczęścia, jak np. choroby.
Wrzos jest rośliną obrosłą wielką ilością podań i legend. Nasi dziadowie twierdzili, że wrzosy przynoszą śmierć, stąd nie były one wykorzystywane do dekorowania domów, gdyż, jak wierzono, razem z wrzosem wchodzi do domu śmierć. Być może związane to było z późnym terminem kwitnienia tej rośliny i wykorzystywaniem jej do ozdabiania grobów. Podobnie w Skandynawii wrzos jest symbolem nieszczęścia i żałoby.
W Wielkiej Brytanii symbolika wrzosu jest zupełnie inna. Niegdyś uważany był za roślinę magiczną, szczególne zaś właściwości przypisywano wrzosom białym, rzadko pojawiającym się w naturze. Wrzos symbolizował siłę, trwałość i wierność, po dziś dzień często towarzyszy zaślubinom. Białe fragmenty wrzosowisk, z dala widoczne wśród wszędobylskiego różu, były wrotami dla świata istot nadprzyrodzonych – wierzono, że w miejscu, gdzie rosną białe wrzosy, nigdy nie przelano krwi.
Jednym z ciekawych „zastosowań” wrzosu w sztuce kulinarnej było piwo wrzosowe. Ten obrosły legendami napój związany był z równie legendarnym ludem Piktów zamieszkującym niegdyś Szkocję – im właśnie przypisuje się stworzenie receptury na piwo wrzosowe.
Przypuszcza się, że ów napój swoje niezwykłe właściwości zawdzięczał nie tylko ziołom użytym do jego produkcji, lecz także występującym na nim mikroskopijnym grzybom, mającym właściwości halucynogenne. O przepisie na piwo wrzosowe krążą niezliczone ilości legend, a po dziś dzień w Szkocji produkowane jest piwo aromatyzowane kwiatami wrzosu.
Tekst Marta Kroczek
Zdjęcia Patrycja Rachwalska

Numery archiwalne „Sudetów”

Dostępne są

w cenie 2 zł za egzemplarz:

2010 – 10 numerów (brak numerów: 2, 12)

2011 – 12 numerów (komplet)

2012 – 12 numerów (komplet)

2013 – 9 numerów (komplet, przerwa w edycji)

 

w cenie 8 zł za egzemplarz

2015 – 6 numerów (komplet, dwumiesięcznik)

2016 – 2 numery (komplet, przerwa w edycji)

 

Całkowity koszt zamówienia = (cena x ilość zamawianych egzemplarzy) + koszty przesyłki

np. zamawiając 3 roczniki, czyli 36 egz., płacimy: (2 x 36) + 40 = 112

Koszt przesyłki – opłata zależna od ilości zamawianych egzemplarzy (wagi przesyłki):

12 egzemplarzy – 22 zł,

24 egzemplarze – 25 zł,

36 egzemplarzy – 40 zł,

48 egzemplarzy – 40 zł.

(UWAGA: dla odbiorców zagranicznych cena egzemplarza 1 euro + koszty przesyłki wg taryf przesyłek zagranicznych).

UWAGA! Nie przyjmujemy przedpłat.

Przyjmujemy wyłącznie zamówienia pisemne (e-mailowe: sudety@sudety.ig.pl, prosimy podawać adres dostawy i telefon). Opłatę za dostarczoną przesyłkę (wartość zamówionych numerów + koszty przesyłki) pobiera doręczyciel.


www.radioluban.pl

Biuletyn Informacji Publicznej