SUDETY
Strona główna » Aktualny numer » Z geomorfologii sudetów (98) użytkownik: gość
Towarzystwo Dolnośląskie SUDETY
 Statut
 Kontakt
Redakcja
 Prenumerata i sprzedaż
 Reklama w SUDETACH
 Wydawca
 Kontakt
Bibliografia zawartości
Aktualny numer
 Translokacje organów z Polanicy-Zdroju i Nowej Rudy
 Mosty i mostki nad Bielawicą
 Kronika miasta Gottesberg (3)
 Z geomorfologii sudetów (98)

Góry Orlickie, których zdecydowana większość leży na terytorium Czech, są pasmem o ogólnej rozciągłości NNW–SSE i długości około 60 km. Ich najbardziej południową część, oddzieloną od pozostałej przełomową doliną Cichej Orlicy, tworzy masyw Suchego vrchu. Prawdopodobnie tylko dlatego, że jego kulminacja nie przekracza wysokości 1000 m n.p.m. i nie należy do sudeckich „tysięczników”, pozostaje stosunkowo mało znany polskim turystom. Zasługuje jednak na baczniejszą uwagę, także z geomorfologicznego punktu widzenia. Interesująca jest geneza masywu jako całości, w jego obrębie znajdziemy wiele gnejsowych skałek, a idąc wzdłuż potoków, napotkamy odcinki koryta ze skalnymi kaskadami i głazowymi progami.

 

Z geomorfologii Sudetów (98)

Suchý vrch w Górach Orlickich

Masyw Suchego vrchu ma w planie zarys zbliżony do prostokąta, którego północny i większość zachodniego boku wyznacza dolina Cichej Orlicy. Wschodnią granicę tworzy wyróżniający się krajobrazowo, stromy i prosty w przebiegu próg o przebiegu północ – południe pomiędzy miejscowościami Lichkov i Štíty. Jego wysokość sięga w części środkowej 450 m. Granica południowa, będąca równocześnie granicą całych Gór Orlickich jest umowna i czescy geografowie prowadzą ją wzdłuż górnego odcinka rzeki Moravská Sázava. Wewnątrz tak zarysowanego obszaru rozkład wysokości jest wybitnie nierównomierny, a oś masywu z najwyższymi szczytami (Suchý vrch – 995 m, Buková hora – 958 m, Bouda – 845 m) przebiega bardzo blisko wschodniego obramowania. Powoduje to ogólną asymetrię całego masywu, z długimi i łagodnie nachylonymi stokami oraz grzbietami po stronie zachodniej oraz krótkimi i stromymi stokami po stronie wschodniej. Wyraźne różnice występują także w ukształtowaniu dolin rzecznych. Potoki spływające na zachód, do Cichej Orlicy, tworzą wyraźne wciosowe lub rzadziej nieckowate doliny, podczas gdy próg morfologiczny opadający do śródgórskiego obniżenia Štítskiej brázdy jest praktycznie nierozczłonkowany, a krótkie strumienie płyną płytkimi obniżeniami. Przyczyn tej asymetrii należy szukać w tektonicznych uwarunkowaniach rzeźby terenu, a konkretniej w nierównomiernym podnoszeniu całego pasma Gór Orlickich. Za ich współczesny wygląd i wysokość są odpowiedzialne ruchy pionowe wzdłuż systemu uskoków oddzielających Góry Orlickie od Rowu Górnej Nysy (którego skrajnie południową częścią jest wspomniana Štítská brázda). Obszary położone na zachód od tych uskoków były dźwigane jako zręby jednostronne, czyli pęknięcia skorupy ziemskiej znajdowały się tylko po jednej, wschodniej stronie i podnoszony wzdłuż nich masyw osiągał największą wysokość w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Z kolei im dalej na zachód od tych uskoków, tym mniejsze było dźwiganie, stąd i wysokości bezwzględne zmniejszały się. [...]

Gdy wiemy już, jak ukształtowały się główne rysy rzeźby masywu Suchego vrchu i że jako całość jest on asymetrycznym zrębem tektonicznym, możemy przyjrzeć się mniejszym formom w jego obrębie, występującym w osi głównego grzbietu, na bocznych grzbietach opadających ku zachodowi oraz na zboczach i w dnach dolin rzecznych. Zacznijmy od kulminacji masywu, położonej w odległości 300 m od schroniska turystycznego Kramářova Chata, pod które można dojechać autem. Na wierzchołku znajduje się grupa gnejsowych skałek tworzących krótką skalną grań, względnie łatwo osiągalną od strony północnej, a opadającą na południe skalnym progiem kilkumetrowej wysokości. Gnejsowe wychodnie są kanciaste, o zarysach wyznaczanych przez różnokierunkowe spękania. Miejscami skalne ściany są przewieszone, a pod okapami rozwijają się płytkie nisze [...]

 

Tekst i ilustracje: Piotr Migoń 

 

Cały tekst w "Sudetach" 2/176 lipiec–sierpień 2021


Biuletyn przygotowuje
zespół redakcyjny
Miesięcznika "SUDETY"
ul. Kościuszki 142,
50-439 Wrocław
tel. 71-342 20 57
sudety@atutoficyna.pl
licznik: 0 odwiedzin