SUDETY
Strona główna » Aktualny numer » Z geomorfologii sudetów (96) użytkownik: gość
Towarzystwo Dolnośląskie SUDETY
 Statut
 Kontakt
Redakcja
 Prenumerata i sprzedaż
 Reklama w SUDETACH
 Wydawca
 Kontakt
Bibliografia zawartości
Aktualny numer
 Dwa w jednym. O głuszyckich organach
 Poczta autobusowa na ziemi kłodzkiej w latach 1914–1943
 Kronika miasta Gottesberg (1)
 Z geomorfologii sudetów (96)

Grzbiet Kozákova (Kozákovský hřbet) wyróżnia się w rzeźbie i krajobrazie południowo-zachodniej części Sudetów Zachodnich, położonej na terytorium Czech, na południe od Karkonoszy i Gór Izerskich. Ma on ogólny przebieg z północnego zachodu na południowy wschód, ciągnąc się na długości około 9 km pomiędzy miejscowościami Koberovy na zachodzie i Tuhaň na wschodzie. Jego kulminacja – Kozákov (il. 1) – znajduje się w środkowej części grzbietu i osiąga wysokość 744 m n.p.m., wyraźnie przewyższając o ponad 100 m zachodni i wschodni odcinek pasma. Z racji wysokości i położenia jest wybitnym punktem widokowym i miejscowym centrum ruchu turystycznego, łatwo zresztą dostępnym (na sam szczyt można dojechać autem). Jego najbliższe okolice obfitują w geologiczne i geomorfologiczne ciekawostki zaprezentowane w niniejszym artykule.

Z geomorfologii Sudetów (96)

Kozákov

Urozmaicenie rzeźby masywu Kozákova jest w znacznej mierze związane z jego złożoną budową geologiczną, w której udział mają skały z trzech okresów, a zarazem er w dziejach Ziemi (il. 2). Najstarsze, mające około 300 mln lat, są skały wulkaniczne z przełomu karbonu i permu, określane jako andezyty bazaltowe, różniące się od typowego bazaltu nieco większą zawartością krzemionki. W użyciu jest też wciąż dawniej stosowana nazwa tych skał, a mianowicie melafir – spotkamy się z nią m.in. na tablicach informacyjnych towarzyszących plenerowej ekspozycji skał z okolicy, znajdującej się pod szczytem wzniesienia. Te najstarsze produkty działalności wulkanicznej budują dolne i środkowe partie południowo-zachodnich stoków Kozákova i znakomicie odsłaniają się w nieczynnym kamieniołomie Votrubcův lom, o którym będzie jeszcze mowa. Nieco młodsze, ale wciąż pochodzące z ery paleozoicznej, są skały osadowe wieku permskiego, głównie piaskowce. Występują one u zachodniego i wschodniego podnóża grzbietu. Kolejną formacją geologiczną w masywie Kozákova są skały osadowe wieku kredowego – piaskowce kwarcowe, powstałe w środowisku płytkiego morza w pierwszym etapie wielkiego zalewu morskiego, który rozpoczął się około 100 mln lat temu, wyznaczając początek późnej (górnej) kredy (w tym samym czasie zaczęły osadzać się piaskowce budujące Góry Stołowe). Z tymi skałami spotkamy się w północno-zachodniej części grzbietu, gdzie tworzą pokrywę nałożoną na starsze skały wulkaniczne, sięgając do wysokości około 650 m n.p.m. Najmłodszym elementem składowym budowy geologicznej Kozákova są ponownie skały pochodzenia wulkanicznego, tym razem związane z wulkanizmem kenozoicznym. Występują one w partiach szczytowych masywu i są reprezentowane przez bazalty, których wiek został określony metodami datowania radiometrycznego na 4–6 mln lat.

Zróżnicowanie budowy geologicznej znajduje odzwierciedlenie w ukształtowaniu terenu, aczkolwiek powstanie grzbietu Kozákova jako całości jest związane przede wszystkim z nierównomiernym dźwiganiem Sudetów wzdłuż uskoków aktywnych w erze kenozoicznej. U południowo-zachodnich podnóży grzbietu przebiega jeden z najważniejszych uskoków w Sudetach Zachodnich – tzw. uskok łużycki, określany również jako nasunięcie łużyckie. Jest strukturą, której aktywność była wieloetapowa i rozpoczęła się na przełomie ery mezozoicznej i kenozoicznej. Wzdłuż tego uskoku, przebiegającego z północnego zachodu na południowy wschód, dźwigany był blok położony po stronie północno-wschodniej, w rezultacie zajmując wyższe położenie hipsometryczne. Różnica wysokości sięga 200–300 m, a związany z przebiegiem uskoku wyraźny próg morfologiczny wyznacza równocześnie granicę występowania skał osadowych wieku kredowego płyty czeskiej. Stosownie do przyjętej w Czechach regionalizacji geograficznej próg ten jest także granicą Sudetów (formalnie nazywanych Krkonošsko-jesenicką soustavą).
[...]

Tekst i zdjęcia Piotr Migoń

Pełny tekst w „Sudetach" 3/174 listopad-grudzień 2020


Biuletyn przygotowuje
zespół redakcyjny
Miesięcznika "SUDETY"
ul. Kościuszki 142,
50-439 Wrocław
tel. 71-342 20 57
sudety@atutoficyna.pl
licznik: 0 odwiedzin